Achtergrond

Artikelen die de achtergrond van actuele gebeurtenissen en de geschiedenis van Rusland en het GOS belichten.

Boeken

Boekbesprekingen van historische en contemporaine boeken over Oost-Europa.

Agenda

In de agenda staan optredens, tentoonstellingen en dergelijke in met name Nederland met betrekking tot Rusland en het GOS.

Russisch leven

René Does pluist in de rubriek Russisch leven de Russische media uit op zoek naar interessante berichten die de Nederlandse media gewoonlijk niet halen, maar wel inzicht geven in het Russisch bestaan.

Recept

Enkele recepten en achtergronden hiervan uit het GOS.

Archief

Naar het archief verhuizen artikelen van eerdere jaren: 2010   2011   2012   2013   2014   2015   2016.

afbeelding van de vorige website van de tijdschriften Prospekt en Ablak
Ga naar de vorige website van Prospekt en Ablak

 

Russisch leven

PERMAFROST
Onderzoekers van de afdeling klimatologie van de Oeral Federale Universiteit in Jekaterinboerg maken zich grote zorgen over het smelten van de permafrost in het noorden van Rusland. 65 procent van het Russische grondgebied bestaat uit permafrost. De onderzoekers baseren hun bevindingen op onderzoek in de autonome regio Jamalo-Nenetsk in het westen van Siberië, waar de meeste Siberische gasindustrie is gevestigd. De permafrost in de regio is inmiddels ruim drie meter gesmolten. Onderzoeker Vjatsjeslav Zacharov voorspelt voor het noorden van Rusland een 'ecologische catastrofe' door het smelten van de permafrost. In het noorden staan gebouwen op tien meter lange heipalen in de permafrost. Als de permafrost meer dan tien meter smelt, zullen deze dus wegzinken.
Zacharov wijt het smelten van de permafrost aan de opwarming van de aarde, die ook na aanzienlijke inkrimping van de uitstoot van broeikasgassen nog zal doorgaan als gevolg van 'inertie' van het klimaatsysteem. Zacharov waarschuwt dat in de regio Jamalo-Nenetsk door het smelten van de permafrost anders gebouwd zal moeten worden en bestaande gebouwen en installaties vanwege het smelten van de permafrost gerenoveerd moeten worden.
Nezavisimaja Gazeta, 10-3-2017

GEVANGENISWEZEN
In het beheer van de landelijke Russische gevangenisdienst, de Federale Dienst voor de Uitvoering van Bestraffingen (FSIN), bevinden zich 970 instellingen, waaronder 720 strafkampen, acht gevangenissen, 25 heropvoedingskampen en 217 huizen van bewaring. Hierin zitten ruim 627.000 gevangenen en verdachten vast. Jaarlijks worden in Rusland tussen de 145.000 en 155.000 mensen gearresteerd.
www.polit.ru, 1-3-2017

FRANCHISES
Het aangaan van een franchise-overeenkomst is onder nieuwe ondernemers in 2016 snel toegenomen, zo blijkt uit gepubliceerde cijfers van het Russische Patentenbureau (Rospatent). Het aantal overeenkomsten was in januari 2017 57 procent hoger dan in januari 2016.
De krant RBK verklaart de toegenomen populariteit uit het feit dat een franchise voor ondernemende Russen die in de economische crisis hun baan zijn kwijtgeraakt een relatief simpele manier is om een eigen zaak te beginnen en niet al te hoge investeringen vergt, zo tussen de 500.000 en 700.00 roebel (tussen de 7.000 en 10.000 euro). De meeste franchises worden aangegaan in de software voor zakelijke dienstverlening, de medische dienstverlening, de dienstverlening voor kinderen, de fitness, de fastfoodsector en in koeriersdiensten.
Een andere nieuwe ontwikkeling in 2016 was de verspreiding van franchises naar regionale ondernemers en bedrijven, terwijl franchises voorheen bijna exclusief een zaak van de steden Moskou en Sint-Petersburg waren. Overigens is 'franchise' in Rusland een zakelijke term die juridisch niet bestaat.
Een franchise-overeenkomst heet er een 'verdrag van commerciële concessie'. Deze verdragen worden allemaal geregistreerd door Rospatent. Hieronder de top10 van nieuwe franchise-contracten in 2016, met op onbetwiste nummer 1 zoals voorheen het zakelijke softwarebedrijf 1C.

Bedrijfsmerk Aantal nieuw geregistreerde contracten in 2016 Aantal ontbonden contracten in 2016 Totaal aantal geregistreerde contracten op 31-12-2016
1C 659 68 7.468
Konsoeltant Pljoes 180 0 805
Gemotest 117 6 343
Invitro 82 5 602
Sushi Shop 71 6 92
Tsjebarkoelskaja gevogelte 54 0 54
Vianor 50 5 497
Helix 40 2 118
Subway 34 20 845
33 Pinguins 33 1 180

RBK, 7-3-2017

GELD
Hoe denken Russen over geld en het bezit van geld? Volgens een onderzoek van het opinieonderzoeksbureau Levada-Centrum uit januari 2017 dacht 70 procent van de Russen op dat moment dat het niet mogelijk is om op eerlijke wijze geld te verdienen in Rusland. Dit is iets minder erg dan in 2006, toen maar liefst 83 procent deze mening was toegedaan.
Uit een eerder onderzoek door het Levada-Centrum van juni 2015 was ook al gebleken dat Russen weinig van financiële ongelijkheid moeten hebben. Op de vraag 'Hoe denkt u over inkomensongelijkheid?' antwoordde 60 procent dat ongelijke inkomens aanvaardbaar zijn, 'maar alleen als de kloof tussen armen en rijken niet te groot is'. Verder meende 28 procent dat er naar gestreefd moet worden dat er helemaal geen inkomensverschillen zijn, omdat inkomensongelijkheid 'schadelijk' is; 9 procent dat inkomensverschillen 'nuttig' zijn, omdat ze mensen aansporen tot beter en harder werken, en 3 procent had geen mening.
'De consumptiebehoeften van de meerderheid van de Russische gezinnen beperken zich tot de lopende dagelijkse uitgaven: voeding, kleding en ontspanning. De onmogelijkheid om uit deze cirkel van alledaagsheid te breken roept verontwaardiging en kwaadheid op, onder andere tegenover rijken', stelt Marina Krasilnikova, hoofd van de afdeling inkomens- en consumptieonderzoek van het Levada-Centrum.
Gevoelens van onmacht zorgen ervoor dat weinig Russen aan het opzetten van een eigen bedrijf denken als mogelijkheid om financieel ruimer te komen zitten: in de hele postcommunistische tijd schommelde dit contant tussen de 7 en 10 procent van de bevolking. Tegelijkertijd is (het bezit van) geld sinds de sovjettijd veel belangrijker geworden voor de gezinsinkomsten en -uitgaven. Krasilnikova: 'In de sovjettijd werd geld aangevuld met andere sociale bronnen (connecties, relaties), maar nu bepaalt geld alles.'
Maar terwijl 80 procent van de Russen aangeeft van salaris naar salaris te leven, doen zij niet echt hun best meer te verdienen. 'Men rationaliseert de afwijzing van meer eigen inspanningen om uit de moeilijke situatie te komen,' aldus Krasilnikova. 'Het feit dat in onze samenleving het arme consumptiemodel overheersend is, zet een sterke rem op alle sociale processen.' Dengi, 25-2-2017

RADIO LUISTEREN
Circa 60 procent van de Russen luistert 'min of meer regelmatig' naar de radio volgens het opinieonderzoekbureau VTsIOM, onder wie ruim 40 miljoen luisteraars naar FM-muziekstations. Dit cijfer van radioluisteraars is al deze hele nieuwe eeuw 'dalende'.
Het weekblad Dengi van het dagblad Kommersant vroeg zijn lezers waar ze radio luisteren. Dit blijkt vooral in de auto te zijn; 46,8 procent antwoordde 'In de auto'. Verder antwoordde 29,2 procent van de 7.677 respondenten 'Ik luister helemaal geen radio', 12 procent 'Thuis', 5,8 procent 'Op het werk', 5,1 procent 'Overal' en 1,1 procent 'Onder het wandelen'.
Dat er vooral in de auto naar de radio wordt geluisterd, wijst erop dat het radiopubliek ouder is en vergrijst. 'Voor hen is de radio een achtergrond, die hen rust geeft en helpt ontspannen.' Dat het radiopubliek ouder wordt is ook te horen aan het repertoire dat de meeste FM-radiostations ten gehore brengen, namelijk oudere popliedjes die al dan niet in een nieuw muzikaal jasje worden gestoken en nieuwe popliedjes die voortborduren op de traditionele stijlen.
Ongeveer 30 procent van de uitgezonden liedjes zijn Russischtalig. De meeste liedjes hebben de liefde als thema. De meest gedraaide Russischtalige liedjes in 2016 op de vijf populairste Moskouse radiostations - Autoradio, Europa Plus, Retro FM, Russische Radio en het volledig Russischtalige Radio Chanson - waren Ik brand van geluk van Jelizaveta Ivantsiva (2.000 uitzendingen), Ik steek mijn armen op en geef me aan je over van Grigori Lepsa (1.500), Op afstand van Loc-Dog, Naar de grens der liefde van de Oekraïense zangeres Svetlana Loboda en Dronken zon van de Oekraïense zanger Nikita Aleksejev (opvallend is dat Russische luisteraars graag naar popliedjes door Oekraïense uitvoerders blijven luisteren, en andersom).
Russische jongeren luisteren muziek inmiddels ook bijna alleen via internet. Zo is Russische rap volledig een internetverschijnsel, mede vanwege het obscene en grove taalgebruik in deze muziekstroming dat niet op de radio wordt getolereerd. Streaming van muziek via internet is vooral populair in de leeftijdscategorie 25-45 jaar.
Dengi, 18-2-2017

BOEKWINKELS
Op basis van een reportage over de onafhankelijke boekwinkel 'Gesigneerde uitgaven' op de Litejny Prospekt in Sint-Peterburg besteedt de krant Gazeta RBK aandacht aan het boekwinkelbedrijf in Rusland. Door ontlezing verkeert ook het Russische boekbedrijf in een 'systeemcrisis'. De omzet in de Russische boekenverkoop daalde in vijf jaar tijd met 12 procent, van 80,85 miljard roebel in 2011 tot 71 miljard roebel (iets meer dan één miljard euro) in 2016.
In het boekwinkelbedrijf vindt een 'actieve consolidering' plaats, wat betekent dat enkele grotere winkelketens de markt grotendeels beheersen. Het gaat om de boekwinkelketens Tsjitaj-gorod (Leesstad) en Boekvojed van de grote uitgeverij Eksmo-AST (samen 424 winkels), Labirint (97 winkels), de staatsboekhandelketen Moskovski dom knigi (42 winkels) en Respoeblika (24 winkels). Het aantal onafhankelijke boekwinkels bedroeg 1.930 in 2016. Dit waren er 700 minder dan in 2011.
Toen de jonge boekhandelaar Michail Ivanov in 2011 het familiebedrijf aan de Litejny Prospekt overnam, stuitte hij naar eigen zeggen op drie problemen: een verouderd interieur, een verouderd en eentonig aanbod en snobistische service. Hij bracht de boekwinkel weer tot bloei. In 2016 werd er ruim 10 miljoen roebel winst gemaakt bij 74.500 miljoen roebel aan inkomsten en 64.415 roebel aan uitgaven.
Het hele interieur werd vernieuwd, het personeel op herscholingscursussen over klantvriendelijkheid gestuurd, het verblijf in de winkel veraangenaamd door het inbouwen van een koffiecorner en een leeszaal. Ook andere aan het boekbedrijf gerelateerde producten als schrijf- en tekenbenodigdheden begon het bedrijf te verkopen.
Commercieel succesvol was de eigen serie ansichtkaarten en magneten 'Spreek als een Petersburger' die hij met de Petersburgse kunstenares Aleksandra Pavlova opzette, waarin de stadstekeningen van Pavlova gepaard gaan met ironische teksten, zoals 'Uit Petersburg met apathie en onverschilligheid'.
Gazeta RBK, 15-2-2017

BONUSKAARTEN
Ook in Rusland bestaan sinds een jaar of tien bonuskaarten bij supermarkten en allerlei andere loyaliteitsprogramma's bij winkels en dienstverleners. Maar ongeveer de helft van deze kaarten en programma's wordt door de bezitters niet gebruikt.
Bij supermarktketens gebruiken Russische consumenten hun bonuskaarten gemiddeld twee tot drie keer per maand, maar bij andere winkels en dienstverleners is dit aanzienlijk minder. De praktijk bij de oude traditionele plastic pasjes wijst uit dat de meeste consumenten maar twee of drie kaarten uit hun bonuskaartenbezit regelmatig echt gebruiken.
Sinds december 2015 bestaat in Rusland de bonuskaarten-app 'Kosjeljok' (Portemonnee) voor het verzamelen en gebruiken van bonuskaarten en andere loyaliteitsprogramma's via de mobiele telefoon. De app omvat 130.000 aanbieders van bonuskaarten. Hieronder vallen 49 procent van de restaurants in Rusland, 63 procent van de kledingwinkelketens en 65 procent van de schoenenketens.
In de app stonden begin februari 2017 tien miljoen digitale bonuskaarten van klanten geregistreerd. Een jaar na uitgifte was slechts 44 procent ook daadwerkelijk gebruikt voor aankopen.
Gazeta RBK, 14-2-2017

BEZINEPRIJS
In januari 2017 oversteeg de benzineprijs in Moskou bij de pompen van oliebedrijf Loekoil de psychologisch belangrijke grens van 40 roebel (circa 65 eurocent) voor een liter. Hiermee had Moskou op dat moment een gemiddelde benzineprijs in Rusland: de hoogste prijs werd betaald in de deelrepubliek Jakoetië (48,65 roebel) en de laagste in de provincie Krasnojarsk (33,34 roebel).
Ook in Rusland wordt de hoogte van de benzineprijzen het sterkst bepaald door stijgingen van accijnzen en andere belastingen, en wel voor circa 60 procent. De hoogte van de olieprijs heeft relatief weinig invloed op de benzineprijs aan de pomp: terwijl de olieprijs in 2016 steeg van 33 naar 55 dollar voor een vat, steeg de benzineprijs tussen januari 2016 en januari 2017 slechts met 4,4 procent. Dit was zelfs 1,0 procentpunt lager dan de inflatie in deze periode. De Russische regering tracht altijd de stijging van de benzineprijs lager te laten zijn dan de officiële inflatie.
Op 30 januari 2017 kostte een liter benzine in Rusland gemiddeld 0,64 dollar. Deze prijs was vergelijkbaar met de benzineprijzen in Amerika (0,67 dollar voor een liter), Pakistan (0,65 dollar), Wit-Rusland (0,61 dollar) en Azerbeidzjan (ook 0,61 dollar). De hoogste benzineprijs werd op die dag betaald in Hongkong (1,92 dollar) en de laagste in Saoedi-Arabië (0,24 dollar). De benzineprijs in Duitsland bedroeg 1,46 dollar op 30 januari.
Kommersant, 4-2-2017

DIPLOMADICHTHEID
Het aandeel Russen met een hoger onderwijsdiploma behoort tot het hoogste ter wereld. In de leeftijdsgroep 25-64 jaar heeft 54 procent van de Russen een hoger onderwijsdiploma en in de leeftijdsgroep 25-34 jaar 58 procent. Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 is dit aandeel ongeveer verdubbeld. Sinds 1991 is het aantal instellingen voor hoger onderwijs in Rusland gestegen van 514 tot 896 in 2015, waarvan er 40 procent 'niet-staatsinstellingen' zijn.
De regionale verschillen zijn echter groot. Het bereik van hoger onderwijs onder jongeren van 17 tot 25 jaar loopt uiteen van 49,6 procent in de provincie Koersk via 49,2 procent in Moskou en 27,5 procent in de provincie Toela tot 0 procent in de autonome regio Nenetsk, waar helemaal geen hoger onderwijsonderstellingen zijn.
Qua financiële haalbaarheid van collegegeld en studentenhuisvesting is Sint-Petersburg en de omliggende provincie Leningrad de beste plaats om te studeren in Rusland. Hier studeren ook de beste studenten, dat wil zeggen het aandeel eerstejaars studenten dat meer dan 70 punten heeft gehaald in het centrale landelijke schoolexamen, namelijk 64,7 procent. In Moskou is dit maar 38,1 procent van de eerstejaars.
Nog een nuancering bij de hoge diplomadichtheid onder Russen: slechts 35 procent van de werkenden met een hogere onderwijsopleiding heeft een baan in zijn of haar oorspronkelijke opleiding.
Kommersant, 1-2-2017

MANNENBEROEPEN
In Rusland bestaat een lijst van 456 beroepen waarin vrouwen niet mogen werken. Het gaat om beroepen als metrobestuurder, mijnwerker, monteur van elektriciteitsmasten, duiker, geologische ontdekker, beroepen in de scheepsvaart en beroepen waarin meer dan twee keer per uur tien kilo of meer moet worden getild. De lijst stamt al uit de Sovjettijd, uit 1974. Bescherming van het moederschap tegen zware en gevaarlijke beroepen is de reden waarom vrouwen van de 456 beroepen werden uitgesloten.
Inmiddels hebben verschillende vrouwen de verbodslijst via rechtszaken aangeklaagd, zoals in 2012 Anna Klevets uit Sint-Petersburg, die metrobestuurder wilde worden, en Svetlana Medvedeva uit Samarsk die jarenlang stuurvrouw op een passagiersschip op de Wolga wilde worden en hiervoor een opleiding had gevolgd. Medvedeva procedeerde tot de VN-commissie tegen vrouwendiscriminatie, die haar in maart 2016 gelijk gaf dat er sprake was van discriminatie. Tot nu toe zijn al deze klachten vergeefs geweest.
Nu ook de Russische Zeevaardersbond bij het Ministerie van Arbeid om herziening van de verbodslijst heeft gevraagd, wil het ministerie onderzoeken hoe de lijst kan worden aangepast op basis van bereikte verbetering en modernisering van de arbeidsomstandigheden in de betroffen beroepen. Voorstanders van grote inkrimping of opheffing van de verbodslijst stellen dat vrouwen voor zichzelf moeten kunnen beslissen of een beroep voor hen te zwaar of te gevaarlijk is.
Gazeta RBK, 1-2-2017

VOORNAMEN
Wat kan de ZAGS, de Russische burgerlijke stand, doen als ouders hun pas geboren kind een ongewone naam willen geven. Wettelijk eigenlijk niets. In de Staatsdoema is een wetsvoorstel voor aanpassing van de Gezinswet in behandeling, dat voornamen moet verbieden die bestaan uit cijfer- en lettercombinaties, getallen bevatten, afkortingen zijn, onwelvoeglijk taalgebruik weergeven of verwijzen naar militaire rangen en beroepen.
Voorts is er jurisprudentie over gevallen waarin ZAGS-kantoren de registratie van een naam weigerden, omdat de naamkeuze de belangen van het kind kon schaden. Zo werd de ZAGS van de Moskouse stadswijk Tsjertanovo in 2002 door een gerechtshof in het gelijk gesteld na afwijzing van de naam BOTSJrVF260602, de afkorting van 'Biologisch mensenobject van de geslachten Voronin en Frolov van 26 juni 2002'.
De reden waarom ouders ongewone namen kiezen is bijna altijd dat ze denken hiermee de uniciteit van hun kind te benadrukken. Ongewone jongensnamen die de afgelopen jaren in de stad en de provincie Moskou zijn geregistreerd zijn onder meer Dmitri-Ametist, Nikolaj-Nikita-Nil, Graf, Dar (Gift), Merkoeri, Ivan-Kolovrat, Christamrirados, Prints, Kosmos, Angel, Veter (Wind), Archip-Oeral, Kasper Nenagljadny, Monono Nikita, Ogneslav, Gospodin (Heer) en Mir.
En als ongewone meisjesnamen: Oeslada, Polina-Polina, Aprel, Indija, Printsessa Daniella, Rosijana, Rossija (Rusland), Loena (Maan), Angel Marija, Loenalika, Okeana, Ljalja, Delfina, Radostina en Sofija-Solnysjko. In de provincie Moskou is een meisje Viagra genoemd, omdat zij met behulp van dit erectiehulpmiddel op de wereld kon komen en haar ouders fan zijn van de meidenpopgroep VIA Gra.
www.polit.ru, 26-1-2017

BESLOTEN DISCUSSIECLUBS
Het oprichten, lid worden en bezoeken van besloten discussieclubs is 'in de mode' in Rusland, aldus het weekblad Dengi. Meestal gaat het bij zulke clubs om groepen gelijkgestemde hoger opgeleiden en hogere functionarissen. Zij richten besloten discussieclubs op om diepgaander politieke, maatschappelijke en intellectuele kwesties te kunnen bespreken dan zij wegens hun functie in het openbaar kunnen en mogen doen, en zij zich ook niet aangetrokken voelen tot deelname aan openlijke protestbewegingen.
Voorbeelden in Moskou zijn de discussieclubs van afgestudeerden van vooraanstaande universiteiten als de Moskouse Staatsuniversiteit voor Internationale Betrekkingen (MGIMO), de Hogeschool voor Economie en de business-school Skolkovo. Verder zijn er de zakelijke Stolypin-club en de conservatieve Izborski-club. Ook zijn er thematische besloten discussieclubs, zoals clubs die internationale politieke ontwikkelingen bespreken.
Een voorbeeld van een club van 'jonge specialisten' is de club 'Laboratorium van ideeën'. Nationalisten richtten de discussieclub Dostojevski op, genoemd naar 'de vader van het Russische nationalisme'. Deze club van de nationalistische activist Aleksej Zjivov nodigde ook ideologische tegenpolen om te komen spreken, zoals de politicoloog Gleb Pavlovski en medewerkster Polina Nemirovsksaja van Open Rusland van de verbannen oligarch Michail Chodorkovski, waarbij Open Rusland volgens Dengi als een besloten discussieclub van Russen in de emigratie kan worden gezien.
Zjivov vertelt dat Dostojevski een debat wilde organiseren tussen jonge vrouwen die voor- dan wel tegenstanders van het zittende regime van president Vladimir Poetin zijn, maar dat dit nog niet lukte omdat 'de meisjes permanent ergens op vakantie zijn'. Een discussieclub die via Facebook bekendheid kreeg is Model mira (Wereldmodel) van Valentin Preobrazjenski, die vooral bedrijfsmanagers en IT-specialisten als publiek heeft.
Naast het bevredigen van intellectuele interesses kan deelname aan een besloten discussieclub een nuttig netwerk voor de persoonlijke carrière opleveren. Dit wordt ook toegegeven door de oprichter van de Moskouse Methodologische Club, Pjotr Sjtsjedrovitski: 'Mensen moeten ergens hun energie kwijt en soms gewoon stoom afblazen. De vraag is of sommige van deze gemeenschappen echt invloedrijk worden.'
Dengi, 21-1-2017


Oudere jaargangen van Russisch leven: 2009   2010   2011   2012   2013   2014   2015   2016